Nephodno je u članu 30 Zakona o unutrašnjim poslovima ojačati institucionalnu nezavisnost Etičkog odbora kroz smanjenje diskrecionih ovlašćenja ministra u postupku imenovanja, posebno u dijelu izbora predsjednika i članova Odbora. Takođe, preporučuje se unapređenje transparentnosti cjelokupnog procesa imenovanja i razmatranje modela koji bi uključio veći stepen nezavisnog učešća u postupku selekcije, u cilju smanjenja rizika od političkog uticaja i jačanja povjerenja u rad Etičkog odbora, ocijenila je Agencija za sprečavanje korupcije (ASK).
Agencija za sprečavanje korupcije, u okviru svojih zakonskih nadležnosti u oblasti prevencije korupcije i jačanja integriteta, donijela je mišljenja na Zakon o Agenciji za nacionalnu bezbjednost i Zakon o unutrašnjim poslovima, imajući u vidu njihov poseban značaj za domaću javnost, ali i pažnju koju ovim propisima posvećuje Evropska komisija, saopšteno je iz ASK-a.
“Analiza predloženih zakonskih rješenja sprovedena je s ciljem daljeg unapređenja regulatornog okvira i njegovog usklađivanja sa pravnom tekovinom Evropske unije, kao i relevantnim međunarodnim standardima u oblastima vladavine prava, transparentnosti, odgovornosti i dobrog upravljanja. Ovi zakoni imaju poseban značaj za funkcionisanje bezbjednosnog sektora, jer uređuju oblasti od ključnog značaja za zaštitu nacionalne bezbjednosti, rad policijskih struktura i jačanje institucionalne odgovornosti. Kroz pravovremeno prepoznavanje potencijalnih rizika u ovim propisima Agencija jača mehanizme odgovornosti, integriteta i efikasnosti organa i institucija koji imaju ključnu ulogu u očuvanju bezbjednosti i povjerenja građana”, podvučeno je u saopštenju Agencije.
Kako su naveli u komentarima, preporuka kod člana 32 Zakona o unutrašnjim poslovima bila bi u pravcu smanjenja koruptivnih rizika, jačanja institucionalne nepristrasnosti i povećanja povjerenja javnosti u postupanje po pritužbama na rad policijskih službenika, na način da odlučivanje po prigovorima ne bude u isključivoj nadležnosti ministra kao političkog funkcionera, već da se povjeri nezavisnom i stručnom tijelu odnosno komisiji.
“Takođe, bilo bi poželjno u članu 44 Zakona, izvršiti dopunu u pravcu uvođenja jasnih i obavezujućih mehanizama nadzora nad upravljanjem i uništavanjem snimaka, uključujući precizno propisane sankcije za nepostupanje u skladu sa rokom od 90 dana. Takođe je potrebno normativno ojačati kontrolne mehanizme (internu i eksternu) kako bi se spriječilo neovlašćeno zadržavanje, selektivna upotreba ili zloupotreba snimljenog materijala, čime bi se povećala transparentnost i zaštita prava građana, a sve to u skladu sa međunarodnim pravilima”, navodi se.
Agencija ukazuje na potrebu preciziranje člana 65 stav 3 Zakona, u smislu jasnog definisanja izuzetaka od obaveze obavještavanja, kroz normativno određivanje šta se podrazumijeva pod „prirodom policijskog posla” koja može opravdati izostanak obavještenja.
“Takođe je potrebno uvesti obavezu obrazlaganja svake odluke o neobavještavanju, kako bi se smanjio prostor za diskreciono odlučivanje, obezbijedila veća transparentnost i ojačala zaštita prava lica na koja se podaci odnose. Preporučuje se dopuna člana 93 Zakona u pravcu preciznog određivanja nadležnog organa i odgovornih lica za brisanje prikupljenih podataka, kao i uvođenje jasnih procedura nadzora nad tim postupkom. Dodatno, preporučuje se izmjena člana 127 Zakona o unutrašnjim poslovima u pravcu preciznijeg i restriktivnijeg definisanja bezbjednosnih smetnji, uz brisanje ili detaljno normiranje neodređene formulacije “druge okolnosti koje lice čine nedostojnim za rad u policijskom zvanju”. Takođe je potrebno propisati jasne, objektivne i mjerljive kriterijume za procjenu bezbjednosnih smetnji, kao i obezbijediti transparentnu i kontrolisanu proceduru odlučivanja, kako bi se smanjio prostor za diskreciono tumačenje, subjektivnost i potencijalne zloupotrebe u postupku zasnivanja radnog odnosa”, piše u mišljenju ASK-a, koje potpisuje direktorica agencije Kristina Braletić.
Preporučuje se izmjena člana 128 Zakona u pravcu jačanja nezavisnosti objektivnosti Komisije za provjeru bezbjednosnih smetnji, kroz smanjenje koncentracije ovlašćenja ministra u postupku njenog formiranja i imenovanja članova.
“Potrebno je uvesti jasne, mjerljive i unaprijed propisane kriterijume za izbor članova Komisije, kao i razmotriti uključivanje nezavisnih i eksternih predstavnika radi smanjenja institucionalne zavisnosti i konflikta interesa. Preporučuje se i unapređenje transparentnosti postupka i obezbjeđivanje prava kandidata na obrazloženu odluku, u cilju jačanja pravne sigurnosti i djelotvorne pravne zaštite u skladu sa standardima GRECO, Group of States against Corruption (Grupa država za borbu protiv korupcije)”, dodaje se.
Kod članova 133, 133a, 133b i 133v Zakona preporučuje se preciznije normiranje diskrecionih ovlašćenja ministra kroz uvođenje jasnih, objektivnih, mjerljivih i transparentnih kriterijuma za izbor kandidata i pokretanje posebnog postupka zapošljavanja.
“Takođe, potrebno je propisati obavezno javno objavljivanje obrazloženja donijetih odluka, ojačati ulogu nezavisnih komisija u postupku selekcije, te uspostaviti dodatne mehanizme spoljnog nadzora i kontrole radi smanjenja rizika od političkog uticaja, arbitrarnosti i korupcije. U članu 139 Zakona, bilo bi poželjno uspostaviti standardizovane indikatore ocjene i obavezno obrazlaganje ocjena, radi smanjenja subjektivnosti, diskrecionog odlučivanja i rizika od favorizovanja u postupku ocjenjivanja. Preciziranje i dodatna operacionalizacija kriterijuma iz člana 162 Zakona, uz jasno definisanje pojmova koji su podložni diskrecionom tumačenju, dovela bi do otklanjanja potencijalnih koruptivnih rizika. Takođe je potrebno ojačati nezavisnost Komisije kroz uvođenje jasnih kriterijuma za njen sastav i rad, kao i obezbijediti pravo policijskog službenika na obrazloženu odluku i djelotvornu pravnu zaštitu. Dodatno, preporučuje se uvođenje mehanizama kontrole osnovanosti pokretanja postupka i jačanje transparentnosti u korišćenju podataka i donošenju odluka”, piše u dokumentu.
Takođe, potrebno je preispitati član 214 a radi njegove potpune usklađenosti sa Ustavom Crne Gore i načelom zakonitosti, posebno u dijelu zabrane retroaktivne primjene propisa koji je nepovoljniji za lice, kako bi se obezbijedila pravna sigurnost, jedinstvena praksa i spriječila mogućnost neujednačenog ili selektivnog odlučivanja u disciplinskim predmetima.
“U konačnom, Agencija preporučuje razmatranje izmjena navedenih članova u cilju otklanjanja normativnih koruptivnih rizika, kao i njihovo usklađivanja sa domaćim zakonodavstvom, preporukama Evropske komisije, GRECO-a i relevantnim međunarodnim standardima”, navedeno je u ocjeni ASK-a.
Kada je u pitanju Zakon o ANB-u, ASK ističe da bi bilo korisno u članu 21 Zakona dodatno precizirati zakonske kriterijume za odobravanje mjera („osnovi sumnje da je ugrožena nacionalna bezbjednost“) i razmotriti uvođenje jasnijih standarda njihove primjene.
“Kod člana 31 Zakona opravdano je razmotriti dodatno jačanje institucionalne i funkcionalne nezavisnosti specijalnog kontrolora, uključujući širi pristup informacijama i dodatne kapacitete za efikasno vršenje nadzora. Istovremeno bi bilo korisno preciznije urediti diskreciona ovlašćenja direktora Agencije u postupku po pritužbama, radi smanjenja rizika od neujednačene prakse. U članu 39 Zakona predlog o ograničenju broja uzastopnih mandata direktora Agencije predstavlja rješenje koje bi dodatno osnažilo institucionalnu ravnotežu i umanjilo rizik od dugoročne koncentracije funkcije. Takav pristup je u skladu sa preporukama GRECO i Venecijanske komisije koje se odnose na jačanje nezavisnosti institucija”, naveli su iz ASK-a.
Kako su dodali, kod člana 45 Zakona potrebno je razmotriti uvođenje javnog oglašavanja kao osnovnog principa zapošljavanja, uz jasno definisane izuzetke.
“Dodatno jačanje transparentnosti i kontrolnih mehanizama u ovoj oblasti doprinijelo bi smanjenju rizika od nepotizma, političkog uticaja i neujednačene primjene diskrecionih ovlašćenja. Kod člana 83 Zakona otvorenim ostaje pitanje primjene osnovnih principa javnih nabavki u oblastima koje nijesu od bezbjednosnog karaktera, ili preciznijeg normiranja posebnog režima uz očuvanje ključnih elemenata transparentnosti i kontrole. Dodatno jačanje eksternog nadzora, revizije i obaveza izvještavanja doprinijelo bi smanjenju rizika od netransparentnog trošenja javnih sredstava. Analiza odredbi Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost ukazuje na određene sistemske izazove koji se odnose na širinu diskrecionih ovlašćenja, koncentraciju nadležnosti u okviru rukovodstva Agencije i relativno ograničen obim spoljnog nadzora”, dodali su iz ASS-a.
Takav normativni okvir može uticati na nivo transparentnosti, institucionalnu ravnotežu i percepciju nezavisnosti u primjeni ovlašćenja, upozorava se.
“Ovi izazovi su posebno vidljivi i osjetljivi u oblastima tajnog nadzora, zapošljavanja, disciplinske odgovornosti i javnih nabavki, gdje su mehanizmi kontrole u većoj mjeri oslonjeni na interne procedure, dok prostor za dodatno jačanje spoljnog nadzora ostaje otvoren kroz preciznije normiranje i unapređenje kontrolnih mehanizama. Uzimajući u obzir relevantne međunarodne standarde i proces daljeg usklađivanja sa evropskim pravnim okvirom, opravdano je razmotriti dalja unapređenja u pravcu jasnijeg definisanja kriterijuma odlučivanja, jačanja nezavisnih kontrolnih mehanizama i povećanja transparentnosti. Cilj mogućih izmjena bio bi dalji razvoj uravnoteženog odnosa između efikasnog djelovanja u oblasti nacionalne bezbjednosti i dosljedne primjene principa vladavine prava, institucionalne odgovornosti i prevencije svih potencijalnih rizika od zloupotreba javnih ovlašćenja”, zaključeno je u dokumentu ASK-a.
