Aktivnosti i mjere koje su nadležni organi preduzimali u cilju prevencije i suzbijanja vršnjačkog nasilja u periodu od 2017. do 2025. godine nijesu u dovoljnoj mjeri bile efikasne i djelotvorne, pokazala je revizija uspješnosti koju je sprovela Državna revizorska institucija (DRI).
Državna revizorska institucija sprovela je reviziju uspješnosti suzbijanja vršnjačkog nasilja u Crnoj Gori, kojom je rukovodio Kolegijum DRI u sastavu dr Branislav Radulović i Siniša Čađenović.
Revizijom je utvrđeno da sistem planiranja, koordinacije i praćenja mjera za prevenciju i suzbijanje vršnjačkog nasilja u periodu od 2017. do 2025. godine nije bio uspostavljen na funkcionalan i održiv način, te da nije obezbijedio kontinuitet, efikasnost i mjerljive rezultate.
Kako se navodi, sistem prevencije vršnjačkog nasilja nije zasnovan na pouzdanim podacima, jasno definisanim i mjerljivim indikatorima, niti na kontinuiranom monitoringu. Iako se sprovodi značajan broj aktivnosti i programa, njihov efekat nije moguće pouzdano ocijeniti, dok dostupni podaci ukazuju da vršnjačko nasilje nije smanjeno.
“Prema podacima istraživanja Zavoda za školstvo za školsku 2022/2023. godinu, 43 odsto djece svjedočilo je nasilju, 17 odsto bilo je žrtva, dok je 6,7 odsto učenika učestvovalo u nasilju. Istovremeno, 37 odsto učenika ne zna kako da adekvatno reaguje na nasilje, a 32 odsto njih nema slobodu da se obrati svakom nastavniku kada im je potrebna pomoć”, navodi se u izvještaju.
Kroz informacioni sistem obrazovanja MEIS evidentirano je ukupno 605 slučajeva vršnjačkog nasilja tokom četiri školske godine, od 2021/22. do 2024/25.
DRI navodi da je nakon isteka Strategije za prevenciju i zaštitu djece od nasilja 2017–2021. i Programa za suzbijanje vršnjačkog nasilja 2019–2021. došlo do prekida u strateškom planiranju tokom perioda 2022–2025. godine. Kao privremena rješenja usvajani su kratkoročni akcioni planovi i setovi mjera, ali bez međusobne usklađenosti i jasnog kontinuiteta.
U izvještaju konstatuju da su preduzimane mjere za jačanje kapaciteta institucija, pa su u svim školama formirani timovi za prevenciju nasilja i vandalizma. Tokom školske 2025/2026. godine broj pedagoga povećan je sa 154 na 183, psihologa sa 91 na 120, dok su prvi put angažovana i četiri socijalna radnika.
Međutim, Strategija za prevenciju i zaštitu djece od nasilja 2025–2029, iako prepoznaje vršnjačko nasilje kao problem u porastu, ne sadrži sveobuhvatnu analizu ovog fenomena niti podatke o efektima prethodnih mjera.
Revizijom je utvrđeno i da u oblasti edukacije nije uspostavljen sistem za praćenje efekata sprovedenih aktivnosti. Podaci se uglavnom odnose na realizovane aktivnosti, bez procjene njihovog uticaja na ponašanje učenika i smanjenje nasilja.
“Analiza Zavoda za školstvo iz 2025. godine pokazala je da škole koje ne evidentiraju nasilje najčešće ne sprovode ni preventivne aktivnosti. Tokom školske 2022/2023. godine samo 16 od 138 škola sprovelo je ankete o nasilju, bez detaljnije analize faktora rizika. Iako je školama dostavljen standardizovani Olweusov upitnik, nijedna ga nije koristila”, navodi se u dokumentu.
Istraživanje je pokazalo i da 29,4 odsto nastavnika ne prepoznaje određena ponašanja, poput povlačenja za kosu ili štipanja, kao oblike nasilja, iako svi anketirani nastavnici tvrde da znaju kako da prepoznaju nasilje u teoriji.
Prosvjetna inspekcija je tokom školske 2024/2025. godine u 38 odsto slučajeva utvrdila nepravilnosti u poštovanju propisanih procedura za prevenciju i postupanje u slučajevima nasilja i vandalizma.
DRI navodi i da normativni okvir nije unapređivan na sistemski i pravovremen način, dok planirane analize zakonodavstva nijesu sprovedene, što je dovelo do kašnjenja u izmjenama propisa i nedostatka integrisanog pristupa.
U izvještaju se podsjeća da su u periodu od 2017. do 2023. godine realizovane brojne kampanje usmjerene na prevenciju nasilja, ali da kampanje protiv vršnjačkog nasilja i vandalizma nijesu sprovođene tokom 2024. i 2025. godine.
U prvoj godini sprovođenja Strategije 2025–2029 nije ostvaren značajan napredak, jer 34,28 odsto planiranih aktivnosti nije realizovano, dok je 48,57 odsto djelimično realizovano. Izvještaj o sprovođenju strategije ne sadrži podatke o efektima mjera niti omogućava procjenu njihovog doprinosa smanjenju nasilja.
„Ukupno posmatrano, sistem upravljanja i koordinacije mjera karakteriše fragmentiran pristup, nedostatak jasne odgovornosti i nefunkcionalan sistem monitoringa i izvještavanja, zbog čega nije moguće pouzdano ocijeniti efikasnost sprovedenih aktivnosti niti obezbijediti adekvatan osnov za unapređenje politika u oblasti prevencije i suzbijanja vršnjačkog nasilja“, zaključuje se u izvještaju.
DRI je subjektima revizije uputila 10 preporuka, među kojima su uspostavljanje obavezujućeg i kontinuiranog sistema monitoringa i izvještavanja, unapređenje indikatora za praćenje vršnjačkog nasilja i formiranje jedinstvenog sistema prikupljanja podataka iz obrazovanja, socijalne zaštite, policije i zdravstva radi donošenja politika zasnovanih na pouzdanim podacima.
